Autyzm (spektrum autyzmu) to złożone zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na sposób komunikowania się, nawiązywania i utrzymywania relacji z innymi ludźmi, a także na sposób postrzegania świata oraz funkcjonowanie w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych. Osoby w spektrum mogą doświadczać trudności w odczytywaniu i interpretowaniu sygnałów społecznych, zarówno werbalnych, jak i niewerbalnych, a także w adaptacji do zmian w otoczeniu. Często obserwuje się również potrzebę stałości, przywiązanie do rutyny oraz intensywne, zawężone zainteresowania dotyczące określonych tematów.
Przyczyny rozwoju spektrum autyzmu mają charakter wieloczynnikowy – znaczenie przypisuje się zarówno uwarunkowaniom genetycznym, jak i środowiskowym. W okresie prenatalnym wskazuje się m.in. na takie czynniki ryzyka jak infekcje i choroby wirusowe u matki, ekspozycja na szkodliwe substancje (np. dym tytoniowy), zanieczyszczenie środowiska czy niektóre przyjmowane leki.
Spektrum autyzmu obejmuje bardzo zróżnicowany zakres funkcjonowania – od osób wymagających znacznego wsparcia w codziennym życiu po osoby samodzielne, dobrze funkcjonujące w pracy i relacjach społecznych. Każda osoba w spektrum może prezentować odmienny zestaw cech i ich nasilenie. Zdarza się, że mimo wysokiego poziomu funkcjonowania w wielu obszarach, występują trudności w przetwarzaniu bodźców sensorycznych, takich jak nadwrażliwość na dźwięki czy światło. W przeszłości wyróżniano różne jednostki diagnostyczne, takie jak zespół Aspergera czy autyzm atypowy, jednak obecnie są one ujmowane wspólnie w ramach spektrum autyzmu. Przykładowe cechy obserwowane u osób w spektrum autyzmu:
- trudności w odczytywaniu sygnałów społecznych (mimika, gesty, ton głosu);
- skłonność do rozumienia wypowiedzi bardzo dosłownie;
- problemy z inicjowaniem i podtrzymywaniem rozmowy;
- inne sposoby budowania relacji (często bardziej logiczne niż intuicyjne);
- potrzeba rutyny i przewidywalności;
- trudność w adaptacji do zmian;
- powtarzalne zachowania lub rytuały;
- silne przywiązanie do określonych schematów;
- bardzo intensywne, wąskie zainteresowania;
- duża wiedza w konkretnych dziedzinach;
- silna koncentracja na wybranych tematach;
- nadwrażliwość na dźwięki, światło, zapachy lub dotyk;
- zmniejszona wrażliwość sensoryczna;
- trudność w odróżnianiu i selekcjonowaniu bodźców z otoczenia;
- trudności w elastycznym myśleniu;
- potrzeba jasnych zasad i struktury;
- intensywne przeżywanie emocji (czasem trudność w ich regulacji);
- potrzeba wycofania się po kontaktach społecznych.
Osoby w spektrum są bardzo zróżnicowane, nie wszystkie cechy muszą występować jednocześnie, a każda z nich posiada indywidualny profil funkcjonowania.