Zaburzenia zachowania (CD)
Zaburzenia zachowania to jedne z częściej spotykanych trudności w okresie dzieciństwa i dorastania. Nie chodzi tu o pojedyncze przypadki niepoprawnego zachowania czy bunt, który zdarza się każdemu dziecku. Zaburzenia zachowania to powtarzający się wzorzec, w którym młoda osoba regularnie przekracza normy społeczne i narusza granice innych ludzi.
W praktyce takie zachowania nie pojawiają się tylko w jednym miejscu – widać je zarówno w domu, jak i w szkole czy w relacjach z rówieśnikami. Dziecko może np. wchodzić w konflikty z nauczycielami, prowokować bójki albo celowo ignorować ustalone zasady.
Jakie są przykłady zaburzeń zachowania?
Do najczęściej spotykanych objawów charakteryzujących zaburzenia zachowania zalicza się:
- reagowanie agresją nieadekwatną do sytuacji – np. częste wdawanie się w bójki lub próby zastraszania innych rówieśników;
- celowe niszczenie przedmiotów w domu lub szkole;
- notoryczne kłamanie, powtarzające się próby kradzieży, których celem jest osiągnięcie korzyści;
- łamanie ogólnie przyjętych zasad w sposób powtarzalny – np. częste wagarowanie, podejmowanie prób ucieczki z domu.
Dla przykładu, nastolatek, który regularnie opuszcza lekcje, wraca do domu bardzo późno mimo zakazów, a gdy ktoś zwraca mu uwagę, reaguje agresją albo całkowitym ignorowaniem. Co istotne, aby rozpoznać zaburzenie zachowania, takie trudności muszą utrzymywać się przez dłuższy czas, czyli nie są jednorazową sytuacją.
Zaburzenia opozycyjno-buntownicze (ODD)
ODD jest łagodniejszą formą problemów z zachowaniem dzieci. W tym przypadku dziecko nie dopuszcza się poważnego łamania prawa, ani nie przekracza istotnie norm społecznych, ale jest w stałym konflikcie z dorosłymi. Niejednokrotnie jest to związane z naturalnymi okresami buntu i nie wymaga szczególnej troski ze strony opiekunów. Jeśli natomiast utrzymuje się w dłuższym okresie lub ma bardzo gwałtowny charakter, warto skonsultować to ze Specjalistą.
Zachowania charakterystyczne dla dzieci z zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi to między innymi:
- skłonność do częstych kłótnie i sprzeciwianie się poleceniom bez znaczącego powodu;
- szybkie reagowanie złością i problemy z uspokojeniem;
- celowe prowokowanie innych lub notoryczne tzw. testowanie granic;
- obwinianie innych za swoje zachowanie, brak samokrytycznej oceny swojego zachowania.
Przykładem może dziecko, które na każdą prośbę reaguje negatywnie lub agresywnie. Specjalnie robi coś odwrotnie i szybko wpada w złość, nawet w drobnych sytuacjach. Co bardzo istotne, takie objawy
muszą utrzymywać się przez co najmniej 6 miesięcy, żeby mówić o zaburzeniu, a nie o przejściowym buncie.
Jak CD i ODD są ze sobą powiązane?
Z reguły Zaburzenia opozycyjno-buntownicze pojawiają się wcześniej od zaburzeń zachowania i mogą być sygnałem ostrzegawczym. U części dzieci z ODD z czasem rozwijają się poważniejsze trudności, czyli zaburzenia zachowania.
W obu przypadkach wspólnym mianownikiem są:
- trudności w relacjach z rówieśnikami
- problemy z regulacją emocji
- konflikty z dorosłymi (rodzice, opiekunowie, nauczyciele)
W obu przypadkach brak odpowiedniego wsparcia może powodować nasilanie się objawów i podnosi ryzyko problemów (np. zachowań antyspołecznych lub częstego reagowania agresją) w dorosłym życiu.
Jaka jest geneza CD i ODD?
Nie jesteśmy wstanie wskazać jednej konkretnej przyczyny. Zazwyczaj jest to efektem kilku nakładających się na siebie czynników. Mogą to być na przykład:
- środowisko rodzinne – brak stabilności, niespójne zasady, małe zaangażowanie opiekunów;
- trudności psychologiczne – np. brak umiejętności radzenia sobie ze złością;
- czynniki biologiczne – np. większa impulsywność, wrażliwość układu nerwowego.
Jak przebiega leczenie tych zaburzeń?
Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń, nie ma jednej złotej metody, która rozwiązuje problem. Badania potwierdzają, że najlepsze efekty daje połączenie kilku metod::
- Praca z rodziną – jest jednym z kluczowych. Jej celem jest wprowadzenie jasnych zasad funkcjonowania w rodzinie, konsekwencji w reagowaniu opiekunów i zmianę sposobu komunikacji z dzieckiem.
- Terapia poznawczo-behawioralna – skupia się na konkretnych zachowaniach i pracą nad ich zmianą. Mogą to być wzmacnianie pozytywnych reakcji (np. pochwały, nagrody), jak i wprowadzanie konsekwencji za niepożądane zachowania. Pomaga dziecku lepiej rozumieć swoje zachowanie. Rozwija umiejętność zatrzymania się przed nagłą reakcją. Uczy przewidywania konsekwencji, a także pomaga w kontroli impulsów.
- Trening umiejętności społecznych – uczy dziecko jak funkcjonować w relacjach społecznych. Ogromną zaletą TUS jest praca w grupie rówieśniczej. W takim środowisku (najbardziej zbliżonym do naturalnego) dziecko poznaje jak komunikować swoje potrzeby, a także jak reagować na złość i rozwiązywać konflikty. Zajęcia prowadzone są przez wykwalifikowanego Psychologa.
Gdzie szukać pomocy?
W przypadku takich trudności bardzo ważna jest szybka reakcja opiekunów i kompleksowe podejście terapeutyczne. Zespół PsychoVital to specjaliści, którzy pomagają zarówno dzieciom, jak i rodzicom – nie tylko poprzez terapię dziecka, ale też wsparcie całej rodziny.
W celu umówienia wizyty skontaktuj się z nami.